Venöz Tromboembolizm

Derin ven trombozu (DVT), özellikle bacaklarda olmak üzere derin vende kan pıhtısı oluştuğunda meydana gelmektedir. Kan pıhtısının bir parçacığı koparak akciğere doğru hareket ederse  derin ven trombozunun potansiyel olarak hayati tehlike içeren bir komplikasyonu olan pulmoner embolizme (PE) yol açabilmektedir. Derin ven trombozu ve pulmoner embolizm, toplu halde venöz tromboembolizm (VTE) şeklinde adlandırılmaktadır.

  • Her dakika bir kişiye kan pıhtılaşması teşhisi konulmaktadır1
  • Her altı dakikada bir kişi kan pıhtılaşması nedeniyle hayatını kaybetmektedir1
  • İlk DVT/PE evresinin ardından hastalığın nüksetme riski 1 yıl içerisinde yaklaşık %10 ve 10 yıl içerisinde %40'tır4,2

Tanım

Derin ven trombozu, kol, karın veya beynin çevresindeki alan da etkilense dahi özellikle bacakta olmak üzere vücudun derin venlerinde kan pıhtısı oluştuğunda meydana gelmektedir. Pıhtı, herhangi bir ven hasarı ya da vücutta dolaşan kanın yoğunlaşması veya yavaşlaması sonucu oluşmaktadır. Derin ven trombozunun potansiyel olarak ölümcül bir komplikasyonu olan pulmoner embolizm ise kan pıhtısı koparak kan akışı aracılığıyla akciğere doğru ilerlediğinde meydana gelmektedir.

DVT/PE teşhisi koyulan %30 hastadan 10'u bir ay içerisinde hayatını kaybedecektir3. Derin ven trombozundan şikayetçi birçok kişi, ilgili uzuvda ağrı, şişme, ciltte renk değişikliği, pullanma veya ülser gibi uzun süreli komplikasyonlara maruz kalmakta ve yaklaşık %40'ında hastalık 10 yıl içerisinde nüksetmektedir2,3.

Belirti ve semptomlar genellikle belirsiz ve diğer durumlara benzer olduğundan, DVT kimi zaman teşhis edilememekte veya yanlış teşhis edilebilmektedir3,4. Derin ven trombozu, her yaştan ve her ırktan kadınları ve erkekleri etkilemektedir. Bilinen risk faktörlerinin birçoğu (tabloya bakınız) artış göstermekte ve DVT/PE hastalığını yaygınlaşan bir kamu sağlık sorunu haline getirmektedir3.

DVT/PE risk faktörleri1,2,4

  • Ven yaralanması (kırık veya ameliyat nedeniyle)
  • Hareketsizlik (uzun süreli bir yolculuk veya hastanede yatma nedeniyle)
  • Ameliyat
  • Östrojen artışı (doğum kontrolü, hormon değişimi veya hamilelik nedeniyle)
  • Belirli tıbbi durumlar ve/veya tedaviler (kanser/kemoterapi, kalp yetmezliği, inflamatuar hastalıklar veya böbrek hastalıkları gibi)
  • Genetik yatkınlık
  • İleri yaş
  • Obezite
  • Sigara kullanımı
     

Teşhis

Hasta için tıbbi öykü, risk faktörleri ve mevcut semptomlara (tabloya bakınız) dayalı olarak DVT ve/veya PE şüphesi doğmaktadır. Kan pıhtısından şüphelenilir ise tıbbi testler yapılacaktır2. Söz konusu testler aşağıda belirtildiği gibidir:

  • D-dimer kan testleri: Bu testler, kanda bulunan ve büyük tıkanıklığa yol açan pıhtılarda artış gösteren D-dimer maddesini ölçmektedir1
    • D-dimer testleri, acil servislere gelen şüpheli ve ayakta tedavi edilen hastaların yaklaşık %55'inde DVT/PE hastalığını güvenli bir şekilde gidermektedir5,6
    • D-dimer testleri, klinik değerlendirmeler ile birlikte uygulandığında gereksiz ve yüksek maliyetli görüntülemelerden kaçınılmasına yardımcı olmaktadır5,7
  • DVT teşhisine yönelik görüntüleme testleri:  Doppler ultrasonografi, venografi veya MRI venografi1,4
  • PE teşhisine yönelik görüntüleme testleri: Bilgisayarlı tomografi (CT taraması), ventilasyon/perfüzyon akciğer taraması veya pulmoner anjiyografi1,4

DVT ve PE belirtileri ve semptomları1,4

  • Derim ven trombozu (DVT):
  • Ağrı/hassasiyet
  • Sişme
  • Ciltte renk değişikliği (mavileşme, morarma veya kızarma)
  • Cilt sıcaklığı
  • Pulmoner embolizm (PE):
  • Nefes darlığı
  • Göğüs ağrısı (derin nefes alırken daha fazla zorluk çekme)
  • Açıklanamayan öksürük/kanlı öksürük
  • Açıklanamayan hızlı kalp atışı

     

Önleme / Tedavi

Önleme

Derin ven trombozu herkesi etkileyebilse de hastalığın önlenmesine yardımcı olan bazı faktörler söz konusudur1,4

  • Aktif olmak
  • Sağlıklı bir kiloda kalmak
  • Kişi uzun bir süre oturuyor ise (uzun mesafeli bir yolculuk sırasında vs.) mola vermek, bacakları esnetmek, bol kıyafetler giymek ve çok su içmek  
  • Uzun süreli hastane yatışlarında: Hastalığı önlemek için aşama kaydetmek adına önleme ve risk faktörleri hakkında bir sağlık hizmeti sağlayıcısı ile görüşmek
  • Geçmiş bir öykü, ameliyat sonrası süreç veya hastaneye yatma gibi özel risk faktörleri için antikoagülanlar reçete edilebilmektedir
  • Geçmiş bir öykü, varis veya ameliyat gibi özel risk faktörleri için kompresyon çorabı faydalı olabilmektedir
     

Tedavi

Antikoagülanlar – kan sulandırıcılar, DVT ve PE tedavisinin ilk aşamasını oluşturmakta olup, kanın pıhtılaşmasını ve mevcut pıhtıların büyümesini engellemekte ve derin ven trombozunun pulmoner embolizme yol açmasını önlemeye yardımcı olmaktadır.1,4 Ağrı ve şişkinliğin azaltılması için kompresyon çorapları önerilmektedir. Pulmoner embolizmden şüpheleniliyor ise acil tıbbi yardım önem arz etmektedir. Daha şiddetli pulmoner embolizm hastalıkları için pıhtının giderilmesi amacıyla trombolik ilaç tedavisi ve ardından diğer pıhtıların oluşmasını önlemek amacıyla antikoagülanlar uygulanabilmektedir1,5.
 

Kılavuzlar

 

KAYNAKÇA

1.     Clotconnect.org. “Patient Information Guide: Deep Vein Thrombosis and Pulmonary Embolism” 

2.     Prandoni P, et al. The risk of recurrent venous thromboembolism after discontinuing anticoagulation in patients with acute proximal deep vein thrombosis or pulmonary embolism. A prospective cohort study in 1,626 patients. Haematologica. 2007;92:199-205.

3.     Beckman, MG, et. al. Venous thromboembolism: a public health concern. Am J Prev Med. 2010;38:S495-501

4.     CDC: DVT and PE Fact Sheet

5.     Righini M et al. J Thromb Haemost. 2007 ;5 :1869-77

6.     Ten Cate-Hoek AJ et al. J Throm Haemost. 2005;3:2465-70

7.     Wayne, PA, Clinical and Laboratory Standards Institute (CLSI). Quantitative D-dimer for the exclusion of venous thromboembolic disease; approved guideline. CLSI document H59-A. USA, 2011

 

Bu site, bir tıbbi tavsiye kaynağı niteliği taşımamaktadır

Bu sitenin sağlık içeriği özet halinde sunulmuş olup, nitelik bakımından geneldir ve yalnızca bilgilendirme amacıyla gösterilmektedir. Söz konusu içeriğin, profesyonel doktor tavsiyesinin yerine geçmek üzere kullanılması amaçlanmamakta veya önerilmemektedir. Bu Sitede yer alan sağlık içeriğini herhangi bir sağlık veya zindelik sorunu veya hastalığa teşhis koymak için kullanmamanız gerekmektedir.Tıbbi bir durum veya tedavi için daima doktorunuzun veya başka bir vasıflı sağlık hizmeti sağlayıcısının önerilerine kulak veriniz. Bu Sitede yer alan hiçbir bilgi tıbbi bir teşhis veya tedavi amacı gütmemekte olup, reçete kararları alınırken doktorlarca tek bilgi kaynağı olarak kullanılmamalıdır. Bu Sitede edindiğiniz bilgiler nedeniyle tıbbi önerileri göz ardı etmeyiniz ve doktor tavsiyesine başvurmayı ihmal etmeyiniz.

Pioneering diagnostics